كبد ذكر شدند در اينجا نيز مفيدند ؛ البته در بحث از علاج بندآمدنيها در طحال داروهاى ويژه به طحال هست كه بعدا ذكر مىكنيم . اگر بيمارى يرقان سببش ناتوانى نيروى جاذبهء طحال است بايد بادكش بدون شيار با تيغ بر طحال بيمار گذاشت ، او را وادار به ورزش كرد و داروهاى مناسب حال بر طحال گذاشت ، كه يكى از اين داروهاى گذاشتنى را با شرح تركيبش در زير مىخوانى ! نسخه : خاراگوش ، كراويا ( شاه زيره ) ، شكوفهء گور گياه ، آويشم ، لوفا و بيخ كرفس . از هريك يك جزء ، گل محمدى دو جزء . مقل يك جزء و نيم . اندران هفت جزء و يك دهم جزء . همه را درهم بسرش و بر طحال بيمار بگذار ! اگر تن‌شويه لازم بود داروى مايع زير باشد . نسخه : شبت ، بورك ، نمك ، فيجن و پونه را در سركهء بسيار تند بجوشانند و تن‌شويه شود . اگر يرقان سياه از طحال نبود و منشأ از كبد گرم‌مزاج داشت ، داروهاى مناسب در فرونشاندن گرماى كبد را استعمال كن ! اگر يرقان سياه از اثر سردمزاجى كبد است ، ترياق بزرگ ( ترياق الاكبر ) در اين‌باره ويژگى دارد ، داروهاى ديگرى هم هست كه همه را مىشناسى ! اگر سراسر بدن در به وجود آوردن يرقان سياه دست دارد ، دستور علاج چنين است كه در ذيل آيد : اول به معالجهء كبد بپرداز و رگهاى كبد را پاكسازى كن ! بعد از آن سرگرم معالجهء بدن شو ! اما خود يرقان را با همان وسايل معالجه كن كه در علاج يرقان زرد آمدند و داروهاى بسيار تأثيربخش از آنها برگزين . اگر كسى در يك حالت به هر دو يرقان ( سياه و زرد ) مبتلاست و پرشدگى خون مشهود است و نياز به خونگيرى دارد ، رگ بزن ! رگ هر دو دست را باهم بزن يا چند روزى فاصله در ميان انداز ! يعنى رگ دستى را بزن و بعد از چند روزى رگ ديگر دست را . وسايل علاجى هر دو حالت زرد و سياه را استعمال كرده ، داروى تناولى كه براى هر دو حالت مفيدند تجويز كن ! مثلا : داروى خاراگوش پخته و سس صغير خوبند . اين داروى تركيبى در چنين مواردى بسيار خوب است : نسخه : آب برگ ترب ، آب گز و آب بيد از هريك يك اوقيه و نيم . آب تاجريزى سه اوقيه . آب برگ كبر دو اوقيه . همهء اين آبها را درهم بياميز ! ده درهم خيار چنبر دارويى را در آن آب بريز و بگذار باهم بر